Trích đoạn trong cuốn The Doors of Perception của Aldous Huxley
Thuỳ sưu tầm và biên dịch

Tiến sĩ C. D. Broad, một triết gia lỗi lạc của Cambridge đã nói rằng:

“Chúng ta nên xem xét lý thuyết mà Bergson đã đưa ra, liên quan đến trí nhớ và tri giác, một cách nghiêm túc hơn nữa. Lý thuyết này cho rằng chức năng chủ yếu của não bộ, hệ thần kinh và các giác quan là loại bỏ chứ không phải tạo ra. Mỗi người trong từng khoảnh khắc đều có khả năng ghi nhớ tất cả những gì đã từng xảy ra với mình và nhận thức được mọi thứ đang diễn ra ở khắp mọi nơi trong vũ trụ. Chức năng của não bộ và hệ thần kinh là bảo vệ chúng ta khỏi bị choáng ngợp và bối rối bởi khối lượng kiến thức khổng lồ nhưng phần lớn là vô dụng và không liên quan này, bằng cách loại bỏ hầu hết những gì chúng ta lẽ ra có thể nhận thức hoặc ghi nhớ được tại bất kỳ thời điểm nào, và chỉ để lại một lựa chọn rất nhỏ và đặc biệt, vốn có khả năng hữu ích cho thực tế sinh tồn.”

Theo lý thuyết đó, mỗi chúng ta đều tiềm ẩn khả năng mang trong mình một Tâm trí Toàn năng hoặc Tâm thức Đại đồng (Mind at Large). Nhưng vì chúng ta vẫn là động vật, nhiệm vụ của chúng ta là phải tồn tại bằng mọi giá. Để sự tồn tại sinh học có thể khả thi, Tâm trí Toàn năng phải được dẫn qua một van giảm áp (reducing valve) của não bộ và hệ thần kinh. Những gì thoát ra được ở đầu kia chỉ là một dòng chảy nhỏ giọt rẻ mạt của loại ý thức giúp chúng ta duy trì sự sống trên bề mặt của hành tinh này.

Để diễn đạt nội dung của nhận thức bị hạn chế này, con người đã phát minh và không ngừng trau chuốt các hệ thống biểu tượng và triết lý ngầm mà chúng ta gọi là ngôn ngữ. Mọi cá nhân vừa là người hưởng lợi vừa là nạn nhân của truyền thống ngôn ngữ mà mình sinh ra — họ hưởng lợi nhờ việc ngôn ngữ cho phép họ tiếp cận với những ghi chép và các loại tài liệu lưu trữ khác, tích lũy từ trải nghiệm và kinh nghiệm của người khác, và là nạn nhân vì nó củng cố niềm tin rằng nhận thức bị hạn chế của họ là nhận thức duy nhất, đồng thời nó cũng làm rối loạn cảm giác về thực tại của họ, khiến họ dễ dàng nhầm lẫn khái niệm/định kiến với dữ liệu thực tế, nhầm lẫn từ ngữ với sự vật thực sự. Cái mà ngôn ngữ tôn giáo gọi là “thế giới này” / “cõi này” chính là vũ trụ của nhận thức bị hạn chế, được diễn đạt và hóa đá bởi ngôn ngữ. Các “thế giới khác” hay “cõi khác” mà con người thỉnh thoảng tiếp xúc là những yếu tố trong tổng thể nhận thức thuộc về Tâm trí Toàn năng.

Hầu hết mọi người, trong phần lớn thời gian, chỉ biết đến những gì đi qua chiếc van giảm áp và được ngôn ngữ bản địa công nhận là chân thực. Tuy nhiên, một số cá nhân dường như sinh ra với một loại “lối tắt” giúp họ bỏ qua chiếc van giảm áp này. Ở những người khác, các “lối tắt” tạm thời có thể xuất hiện một cách tự phát, hoặc là kết quả của các “bài tập tâm linh” có chủ đích, hoặc thông qua thôi miên, hay bằng thuốc.

Thông qua những lối tắt vĩnh viễn hay tạm thời này, thứ người ta có được không hẳn là sự tri giác về “toàn bộ mọi thứ đang diễn ra ở khắp nơi trong vũ trụ” (vì lối tắt này không xóa bỏ hoàn toàn chiếc van giảm áp — thứ vốn vẫn ngăn chặn chúng ta tiếp cận với toàn bộ nội dung của Tâm trí Toàn năng), mà là một thứ gì đó nhiều hơn, rộng lớn hơn, và trên hết là khác biệt hoàn toàn với những chất liệu thực dụng đã được chọn lọc kỹ càng mà tâm trí cá nhân hạn hẹp của chúng ta vẫn lầm tưởng là một bức tranh toàn cảnh, hay ít nhất là đủ đầy, về thực tại.