Sự cô đơn mãn tính và nỗi đau xã hội có một nguyên nhân tiềm ẩn: tư duy của chính bạn.

Nguồn: Anthony Tran / Unsplash
Thuỳ sưu tầm và biên dịch

Một nghiên cứu gần đây của Lemay Jr. và các cộng sự tại Đại học Maryland được công bố trên Journal of Personality đã tiết lộ một điều đáng ngạc nhiên: Những niềm tin cốt lõi của bạn về thế giới có thể là lý do chính khiến các tương tác xã hội của bạn trở nên thiếu trọn vẹn và khiến bạn cảm thấy cô đơn, thậm chí nỗi cô đơn đó có thể kéo dài mãn tính.

Cô đơn mãn tính là gì? Nguyên nhân do đâu?

Cô đơn không chỉ đơn thuần là việc ở một mình hay bị cô lập xã hội. Đó là một trải nghiệm đau đớn và mang tính chủ quan, nảy sinh khi thế giới xã hội của bạn không mang đến sự thỏa mãn – quá ít bạn bè, không đủ sự tương tác, hoặc các mối quan hệ khiến bạn cảm thấy xa cách và không hài lòng, v.v.

Nỗi cô đơn có liên quan đến một loạt các vấn đề sức khỏe tinh thần và thể chất, bao gồm trầm cảm, đau nhức cơ thể, mặc cảm, rối loạn giấc ngủ và tăng khả năng dễ mắc các bệnh như cúm.

Thật trớ trêu khi sự cô đơn vừa chia rẽ chúng ta, vừa gắn kết chúng ta lại với nhau trong một hoàn cảnh chung của con người; tại Hoa Kỳ, cứ ba người thì có một người trải qua cảm giác này.

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến cô đơn, nhưng trong bài viết này, chúng ta tập trung vào một yếu tố có tác động rất mạnh nhưng không phải ai cũng nhìn thấy: niềm tin cá nhân của bạn về thế giới.

Những điều được trình bày bên dưới bài viết này cho thấy nỗi cô đơn mãn tính có thể ảnh hưởng sâu sắc đến thế giới quan của chúng ta và thay đổi cách chúng ta giải thích hành động của người khác, làm sâu sắc thêm cảm giác mất kết nối và bị cô lập.

Niềm tin về thế giới ảnh hưởng đến nỗi cô đơn như thế nào

Khi người ta trải nghiệm nỗi cô đơn mãn tính, tâm trí họ thường được chuyển sang chế độ tự bảo vệ. Họ trở nên cảnh giác hơn, thận trọng hơn và có xu hướng xa lánh người khác.

Sự phòng vệ này định hình những niềm tin cốt lõi của họ, khiến thế giới dường như trở nên tồi tệ, không an toàn, khó đoán, lạnh lẽo, máy móc và vô nghĩa.

Nhưng việc né tránh kết nối cũng đồng nghĩa với việc bỏ lỡ chính những loại trải nghiệm xã hội tích cực có thể giúp bác bỏ những nhận thức sai lầm đó.

Bằng cách nào?

Khi bạn có các mối quan hệ lành mạnh, bạn sẽ có xu hướng:

• Nghe được những tin tức tốt lành.
• Cảm thấy được khích lệ.
• Được chia sẻ những chiến thắng cá nhân.
• Nhận được sự công nhận và quan tâm.
• Được khuyến khích theo đuổi các sở thích và mục tiêu.

Những kiểu tương tác này đóng vai trò then chốt trong việc giúp ta vượt qua nỗi cô đơn và xây dựng lại cảm giác kết nối xã hội.

Tâm lý học về nỗi cô đơn và niềm tin

Lemay Jr. và các cộng sự cho rằng các giả định của chúng ta (tức là niềm tin về thế giới) có thể “đóng vai trò như các cơ chế nhận thức giải thích một phần lý do tại sao sự cô đơn lại gắn liền với những trải nghiệm xã hội không trọn vẹn, từ đó tiếp tục nuôi dưỡng sự cô đơn kéo dài.” Họ đưa ra giả thuyết: “Những người cô đơn tin rằng thế giới ít an toàn, kém hấp dẫn, kém sống động và không có gì tốt đẹp.”

Việc nhìn nhận thế giới theo cách này có thể góp phần lý giải tại sao những người cô đơn ít có khả năng tham gia vào các tương tác xã hội chất lượng và mang đến sự hài lòng.

Hãy cùng xem xét kỹ hơn cách họ kiểm tra giả thuyết này.

Đối tượng tham gia: 236 cặp đôi đang yêu; 73% người da trắng; 81% người dị tính; 93% các cặp đôi khác giới; hầu hết đang hẹn hò (37%) hoặc đã kết hôn (53%); độ tuổi trung bình là 36.

Phương pháp: Những người tham gia hoàn thành một bản câu hỏi nền tảng, báo cáo về các tương tác hàng ngày của họ trong hai tuần và thực hiện một khảo sát tiếp theo sau đó một năm.

Các chỉ số ban đầu đánh giá niềm tin về thế giới (Bảng kiểm Primals), sự cô đơn (Thang đo cô đơn UCLA), lòng tự trọng (Thang đo lòng tự trọng Rosenberg), và cảm giác lo âu, trầm cảm. Các chỉ số hàng ngày bao gồm các câu hỏi đánh giá chất lượng tương tác.

Phát hiện chính: Những người tham gia cảm thấy cô đơn nhìn thế giới như một nơi kém hấp dẫn và không mấy tốt đẹp, coi đó là nơi “đe dọa và thiếu các kích thích khen thưởng – nhàm chán, xấu xí, vô nghĩa, thiếu cơ hội và nguồn lực, và không đáng để khám phá.”

Những niềm tin tiêu cực này dự báo các tương tác xã hội sẽ ít hơn và kém thỏa mãn hơn.

Các nhà nghiên cứu kết luận rằng trong khi “xu hướng nhìn thế giới như một nơi nguy hiểm có thể thúc đẩy những người cô đơn duy trì các mối quan hệ xã hội thân thiết để bảo vệ họ khỏi những mối đe dọa mà họ cảm nhận được”, thì chính xu hướng này cũng giải thích “tại sao họ có ít tương tác xã hội hơn và những tương tác đó kém thú vị hơn, góp phần khiến nỗi cô đơn của họ đeo bám và ổn định trong thời gian dài”.

Phải chăng niềm tin về thế giới đang giữ chân bạn trong sự cô đơn?

Đối với những độc giả đang tự hỏi liệu những niềm tin cốt lõi của mình có đang khiến mình cảm thấy cô đơn hay không, dưới đây là một số ví dụ tích cực và tiêu cực về “niềm tin thế giới cơ bản” (primal world beliefs), tức là những niềm tin cốt lõi của bản thân về bản chất tổng thể của thế giới. Bạn thấy mình phù hợp với những niềm tin nào?

• Nguy hiểm rình rập khắp nơi.
• Có rất nhiều điều để khám phá và học hỏi.
• Cuộc sống thật tẻ nhạt và nhàm chán.
• Chúng ta tìm thấy vẻ đẹp ở mọi nơi.
• Thế giới này là bất công, và chúng ta không bao giờ nhận được những gì mình xứng đáng.
• Mọi thứ đều vô ích và vô nghĩa.
• Cuộc sống mang lại nhiều niềm vui hơn là nỗi đau.
• Thế giới không cần tôi hay những nỗ lực của tôi.
• Bất cứ điều gì xảy ra đều có lý do của nó và tuân theo một mục đích lớn hơn.
• Dù bạn là ai hay hoàn cảnh của bạn thế nào, bạn vẫn có thể cải thiện đáng kể cuộc sống của mình.
• Cuộc sống là một cuộc đua tàn khốc và người ta phải cạnh tranh để sinh tồn bằng mọi giá.

Hãy cân nhắc xem những niềm tin này định hình suy nghĩ, cảm xúc và hành vi của bạn như thế nào.

Ví dụ, nếu bạn cho rằng thế giới là một nơi nguy hiểm, bạn sẽ dễ dàng nhìn nhận các tình huống xã hội qua lăng kính đó. Điều này có thể tạo ra một vòng lặp luẩn quẩn: Bạn né tránh các tương tác xã hội, cảm thấy càng mất kết nối hơn, và những niềm tin tiêu cực của bạn lại càng được củng cố.

Cách phá vỡ vòng lặp cô đơn

Vì vậy, một cách để vượt qua sự cô đơn là thách thức các niềm tin cốt lõi. Nếu bạn đang vật lộn với sự cô đơn mãn tính, hãy tự hỏi bản thân xem những niềm tin cốt lõi nào về thế giới có thể đang cản trở bạn.

Dưới đây là hai cách đã được khoa học chứng minh:

1. Liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT): Trị liệu, đặc biệt là CBT, giúp xác định và thách thức các niềm tin không phù hợp (bao gồm cả những niềm tin tiêu cực về thế giới) và phá vỡ mô hình thu mình khỏi xã hội.
2. Trải nghiệm xã hội tích cực: Sự thay đổi cũng đến từ trải nghiệm. Việc dần dần xây dựng những tình bạn mới (theo tốc độ của riêng bạn) cho phép bạn hình thành những kỳ vọng mới, tích cực hơn. Khi mọi người phản hồi một cách tử tế, hỗ trợ bạn hoặc ăn mừng những thành công của bạn, thế giới quan của bạn có thể bắt đầu thay đổi.

Theo thời gian, bạn có thể bắt đầu nhìn thấy một thực tế khác: một thực tế cảm thấy an toàn hơn, sống động và kết nối hơn – một thế giới cần bạn và có điều gì đó ý nghĩa để trao lại cho bạn.

Lời kết

Cô đơn không chỉ đơn thuần là sự cô lập về mặt xã hội. Nó còn là về niềm tin và mô hình nội tâm của bạn về thế giới. Nếu bạn tin rằng thế giới không an toàn, lạnh lẽo hoặc vô nghĩa, bạn có thể vô tình xa lánh những người khác hoặc khó cảm thấy thực sự được kết nối.

Nhưng những giả định đó không phải là bất biến. Trị liệu tâm lý có thể giúp ích.

Bằng cách thay đổi những niềm tin cơ bản về thế giới và chủ động tìm kiếm những trải nghiệm xã hội tích cực, bạn hoàn toàn có thể dần dần vượt qua nỗi cô đơn và kết nối lại với những người luôn ủng hộ và quan tâm bạn.