Tác giả: C.G. Jung
Nguồn: Man and His Symbols
Thuỳ sưu tầm và biên dịch

Bởi vì chúng ta không thể tìm thấy ngai vàng của Thiên Chúa trên bầu trời bằng kính thiên văn vô tuyến, hay không thể xác lập một cách chắc chắn rằng những người thân yêu dấu đã qua đời của mình vẫn còn tồn tại dưới một hài nào đó, nên người ta mặc định rằng những ý niệm ấy là ‘không có thật’. Tôi thì muốn nói rằng chúng chỉ là chưa đủ ‘thật’, bởi đây là những quan niệm đã song hành cùng đời sống nhân loại từ thời tiền sử, và chúng vẫn luôn trỗi dậy mạnh mẽ trong ý thức mỗi khi có bất kỳ sự kích thích nào.

Con người hiện đại có thể khẳng định rằng họ có thể rũ bỏ những thứ mà họ nghĩ là “cổ hủ,” “mê tín dị đoan,” và củng cố quan điểm của mình bằng cách nhấn mạnh rằng không có bằng chứng khoa học nào để chứng minh cho tính đúng đắn của những ý niệm ấy. Hoặc họ thậm chí có thể nuối tiếc vì đã đánh mất những niềm tin sâu sắc, vững chắc, đóng vai trò như “chiếc mỏ neo” cho tâm hồn và đạo đức của mình. Nhưng vì chúng ta đang đối diện với những điều vô hình và bất khả tri (bởi Thiên Chúa nằm ngoài hiểu biết của con người, và chẳng có phương cách nào để chứng minh sự bất tử), vậy tại sao ta phải bận tâm về bằng chứng? Ngay cả khi chúng ta không biết lý do tại sao chúng ta cần bỏ muối vào đồ ăn, thì ta vẫn được hưởng lợi từ việc sử dụng nó. Ta có thể tranh luận rằng việc dùng muối chỉ tạo ra một ảo giác về vị giác hay là một sự mê tín; nhưng nó vẫn góp phần giúp ta khoẻ mạnh về cả thể chất lẫn tinh thần. Vậy thì, tại sao chúng ta phải tước đoạt những quan điểm vốn giúp ích cho chính chúng ta trong các cuộc khủng hoảng và mang lại ý nghĩa cho sự tồn tại của chúng ta?

Và làm sao ta biết được những ý niệm đó là không đúng? Nhiều người sẽ đồng ý với tôi nếu tôi tuyên bố thẳng thừng rằng những ý niệm đó có lẽ là ảo tưởng. Điều mà họ không nhận ra là việc phủ nhận một niềm tin tôn giáo cũng ‘không thể chứng minh’ được, cũng giống như việc khẳng định nó. Chúng ta hoàn toàn tự do để chọn lựa quan điểm nào mình sẽ đi theo; dù sao đi nữa, đó cũng sẽ là một quyết định mang tính tùy chọn.

Tuy nhiên, có một lý do thực nghiệm mạnh mẽ giải thích tại sao chúng ta nên nuôi dưỡng những ý niệm không thể chứng minh được. Đó là vì chúng ta biết là những ý niệm đó có ích. Con người thực sự cần những ý niệm và niềm tin phổ quát để mang lại ý nghĩa cho cuộc đời và giúp họ tìm thấy một chỗ cho mình trong vũ trụ. Họ có thể chịu đựng những gian khổ không tưởng khi tin rằng chúng có ý nghĩa; nhưng họ sẽ bị nghiền nát khi, trên đỉnh điểm của mọi bất hạnh, họ phải thừa nhận rằng toàn bộ cuộc đời này đều là vô nghĩa và chẳng có mục đích cao cả nào đằng sau nó cả.

Vai trò của các biểu tượng tôn giáo là mang lại ý nghĩa cho đời sống con người. Người Anh-điêng Pueblo (một nhóm các bộ tộc thổ dân Mỹ có cùng phương thức sinh sống và kiến trúc đặc trưng, cư trú tại vùng Tây Nam Hoa Kỳ, chủ yếu là bang New Mexico và Arizona ngày nay) tin rằng họ là những người con của Cha Mặt Trời, và niềm tin này ban cho cuộc đời họ một tầm nhìn (và một mục tiêu) vượt xa khỏi sự tồn tại hạn hẹp của mình. Nó cho họ không gian rộng lớn để khai mở cá tính và cho phép họ sống một cuộc đời trọn vẹn như những con người hoàn chỉnh. Hoàn cảnh của họ thỏa nguyện hơn vô số lần so với một người sống trong nền văn minh của chính chúng ta — kẻ biết rằng mình đã (và sẽ mãi) chẳng là gì hơn một kẻ yếu thế không có ý nghĩa nội tại nào cho cuộc đời mình.